[DNA]

مانگاهاي ژاپني چيزي فراتر از كارتون‌هاي سياه و سفيد هستند.
آن‌ها روي كاغذهاي ارزان‌قيمت اما با رنگ‌هاي فوق‌العاده مهيج به چاپ مي‌‌رسند. به رفتارهاي شخصيت‌هاي كارتوني موجود در مانگاها توجه ويژه‌اي اعمال مي‌‌شود و در عين حال حالات چهره‌هاي آن‌ها هم از نظر شاد يا غمگين بودن بسيار مورد توجه قرار مي‌‌گيرد.
يكي از نقاط قابل توجه در مانگاها چشم‌هاي بسيار درشت آن‌ها‌ست كه تضاد عجيبي با خالقان شرقي خود آن‌ها دارد. سان‌گوهان يكي از شخصيت‌هاي معروف كارتون‌هاي مانگا كه در راه مدرسه‌اش پرواز مي‌‌كند در نگاه اول تفاوت چنداني با ساير شخصيت‌هاي قهرمان در كارتون‌هاي دنيا ندارد، اما در واقع طراحي او به گونه‌اي صورت گرفته است كه براي توليد ويديويي و يا براي مورد استفاده قرار گرفتن در بازي‌هاي كامپيوتري فوق‌العاده مناسب است.
طنز، اكشن، آرامش و پاكي در كاراكتر او، آميزه‌اي پرقدرت را از او براي مخاطبان موردنظر ساخته است. اكسل پسرك يازده ساله‌اي كه جزو مانگاخوان‌هاي حرفه‌اي است مي‌‌گويد: "شما بايد از آخر موضوع شروع كنيد، از بالا سمت راست تا پايين سمت چپ!"
همكلاسي‌‌هاي او همه توپ اژدها (Dragon Ball) را مي‌‌شناسند البته علاقه داشتن بچه‌ها به دانلد داك و ميكي ماوس هم مي‌‌تواند جزو استثناها باشد.


مسأله‌اي به نام فروش‌
ناشران آلماني به عنوان نمونه از فروش خوب اين نوع كتاب‌ها اطلاع دارند. آن‌ها از سال‌ها پيش متوجه اين موضوع شده‌اند.
اهاپا يكي از ناشران آلماني كه ناشر عمده و بزرگي در حوزه كتاب‌هاي كمدي به شمار مي‌‌آيد و ساليانه 120 عنوان كتاب در اين زمينه چاپ مي‌‌كند سالانه ميليون‌ها نسخه از داستان‌هاي استريكس (جزو مانگاهاي پرفروش) را مي‌‌فروشد. اين ناشر توانسته است داستان‌هاي سيلرمون را هم بر مبناي هفته‌اي 350 هزار نسخه بفروشد.
نكته جالب در اين زمينه اين است كه <بوركهارد ايمه> رييس انتشاراتي آيكوم مي‌‌گويد: "فروش كارهاي ميكي ماوس پايين آمده است و در حالي كه روزگاري بهترين فروش‌هاي آن حدود يك ميليون نسخه بود. اكنون به نيم ميليون نسخه رسيده است و همه بر اين باورند كه دوره مانگاها به عنوان يك گونه خاص پرفروش فرا رسيده است."
كارلسن از دست‌اندركاران ديگر حوزه كتاب‌هاي كمدي كه در هامبورگ فعاليت مي‌‌كند مي‌‌گويد: "تا سال‌ها پيش تن‌تن و پتزي جزو پرفروش‌ترين‌ها بودند. اما از سال 1998 به بعد توپ اژدها اوضاع را به‌دست گرفت و ركورد فروش‌ها را شكست به‌طوري كه تنها در حوزه كتاب‌هاي جلد كاغذي يا همان Paper Back توانست فروش برابر با 2/4 ميليون نسخه داشته باشد."
يواخيم كاپس كه خودش تجربه نشر دارد مي‌‌گويد: "فروش توپ اژدها به ما اين نكته را فهماند كه فقط اين محتواي خوب نيست كه مي‌‌تواند فروش را تضمين كند، بلكه ما اين نكته را هم درك كرديم كه كتاب‌هاي كمدي، نه‌تنها رسانه‌هايي مرده نيستند، بلكه بسيار با روح هم هستند. ناشران هامبورگي معتقدند هري پاتر و مانگاها ميانگين عمر مطالعه را بسيار كاهش داده‌اند."

نكته جالب توجه براي ناشران آلماني اين است كه عامل 65 درصد درآمدهاي آنان كارتون‌ها و كمدي‌هاي ژاپني هستند. در گوشه‌اي ديگر از آلمان يعني در اشتوتگارت دو قهرمان ديگر يعني بتمن و سوپرمن در برابر يك مانگاي ديگر ژاپني به نام ديجي مون كم آوردند: 150 هزار فروش هر نسخه از نشريه.

اوضاع براي كتاب‌هاي جلد كاغذي، برچسب‌هاي كارتون‌ها‌، آلبوم‌ها و كلكسيون‌هاي مربوط به آن‌ها و پوسترهاي آن‌ها هم مشابه است. البته ديجي مون مي‌‌تواند جنبه ديگري را هم روايت كند كه اين روزها به پديده مهمي تبديل شده است.

شبكه تلويزيوني و دنياي چاپ‌
شبكه تلويزيوني11 RTC آلمان مجموعه‌اي از ديجي مون را عصرها پخش مي‌‌كند. اين وضعيت در مورد شبكه‌هاي ديگر اروپايي هم كه كارتون‌هاي ديجي مون را پخش مي‌‌كنند، مصداق دارد.

يكي از كساني كه دست‌اندركار تبديل اين كارتون‌ها به برنامه‌هاي تلويزيوني است اينهارد هورست است كه خودش در اين عرصه به فليكس معروف شده است. او مي‌‌گويد: "لي‌آوت‌ كار در آلمان بر مبناي كار ويديويي تعيين مي‌‌شود و سپس در اسپانيا طراحي مي‌‌شود، كار طراحي ابتدا با مداد صورت مي‌‌گيرد و سپس به استفاده از جوهر هندي مي‌‌رسد، طرح‌ها دوباره از طريق ISPN به آلمان بازگردانده مي‌‌شوند و من اين‌جا با استفاده از فتوشاپ به آن‌ها جان مي‌‌دهم.اول رنگ‌هاي اصلي را به آن‌ها مي‌‌دهم و سپس سايه روشن‌ها به آن‌ها اضافه مي‌‌شود و در نهايت رنگ‌هاي پس‌زمينه به آن‌ها داده مي‌‌شود. هدف اصلي حفظ عمق ميدان در محصول نهايي و قرار دادن كاراكترها در كانون اصلي توجهات است.تكميل يك كمدي ديجي مون ممكن است حتي تا ده روز وقت فليكس را بگيرد و حتي امروز در عصر تبادل اطلاعات كامپيوتري، باز هم براي كيفيت بيشتر، بعضي از كارها بايد دستي‌ صورت بگيرد."

كمدي‌ها يك نيروي واقعي در بازار به حساب مي‌‌آيند. نتايج يك پژوهش تازه در آلمان حاكي از آن است كه افراد بين 6 سال تا 19 سال 12 درصد از پول توجيبي خود را خرج كتاب‌هاي كمدي و مجلات كارتون مي‌‌كنند، ضمن آن‌كه پنج درصداول اين هزينه صرف خريد برچسب‌هاي اين نوع كاراكترها مي‌‌شود. اما آيا اين روند به قوت خود باقي خواهد ماند؟ يك پژوهش اينترنتي كه به همين پرسش پرداخته، با پاسخ مثبتي به اندازه 80 درصد پاسخ‌دهندگان مواجه شده است.
ژاپن در تب كمدي‌ها
در ژاپن كه مهد مانگاهاست، ماهانه 2000 مانگاي جديد توليد مي‌‌شود و اين سومين منبع درآمد در حوزه درآمدهاي مرتبط با چاپ است. رقم عجيب‌تر اين است كه ژاپني‌ها ساليانه دو ميليارد كتاب و مجله مانگا مي‌‌خرند. معهذا، در اين كشور موسوم به سرزمين آفتاب تابان، مانگاها پديده‌اي فراتر از توپ اژدها يا پوكه‌‌مون (كاراكترهاي ديگر) هستند. و در عين حال بايد اعتراف كرد كه توپ اژدها و پوكه‌مون هر دو جزو داستان‌هاي محبوب در اين عرصه به شمار مي‌‌آيند.

جامعه‌شناسان معتقد به وجود يك نوع فرهنگ مانگايي هستند كه در عالم واقع وجود دارد و اين متفاوت از كمدي‌هاي ارزان‌‌قيمت و بي‌‌اهميت است. هر كس كه از ترن‌هاي شلوغ توكيو استفاده كرده باشد به خوبي معني اين حرف را مي‌‌فهمد. كتاب‌هايي از اين دست نه‌تنها در دستان كودكان عازم دبستان و دانشجويان عازم دانشگاه ديده مي‌‌شوند، بلكه در دستان كارمندان ادارات، بانك‌ها و مغازه ها هم به چشم مي‌‌خورند. حتي مي‌‌توان از پديده مانگاهاي نقره‌اي (مربوط به سالمندان) هم حرف زد. سطل‌هاي انباشته از اين كتاب‌ها و مجلات در ايستگاه‌هاي مترو هم نمادي ديگر از قدرت گرفتن اين پديده است كه البته قواعد خاص خود را هم دارد.

مانگاها آنقدر در زندگي روزمره ژاپني‌ها نفوذ كرده‌اند كه حتي روزنامه‌ها هم از ازدواج كاراكترهاي اين كتاب‌ها و يا از بيكار شدن آن‌ها خبر مي‌‌دهند!

از چندي پيش مديرعامل نيسان موتورز هم به يك كاراكتر مانگايي تبديل شده است و اين البته عجيب نيست كه مقولات اقتصادي به سوژه‌هاي مانگايي تبديل شود.

براي مثال روزنامه ينون كيزاي از يك كاراكتر به نام شركت ژاپن در روزنامه‌اش استفاده كرد كه در واقع اين كاراكتر نهاد روابط آمريكا با ژاپن بود. البته موضوعات مورد پوشش در مانگاها فقط هم اقتصادي نيست و از توصيف موضوعات پيچيده علمي تا مسايل دشوار ديگر را دربرمي‌گيرد. توان ايجاد رفتار جدي براي كاراكترهاي مانگاها يكي از اصلي‌ترين و دشوارترين وظايف براي طراحان مانگاهاست كه با كاراكترهاي مشابه آمريكايي و اروپايي كه با چند حباب در اطراف آن‌ها (حباب‌هايي كه در آن‌ها حرف‌هاي كاراكترها نوشته مي‌‌شود) طراحي مي‌‌شود، بس متفاوت است.

جنو ناكايا؛ مسؤول فروش و خدمات مان‌رولند كه در توكيو ساكن است مي‌‌گويد: "هدف مانگاها تأثير‌گذاري بر كودكان از طريق انتقال ارزش‌هايي چون دوستي، عدالت و موفقيت است."

در كمدي ديجي‌مون دوستي يك پيام است كه نور طلايي مي‌‌پراكند و يا در توپ اژدها راندن با احتياط يك پيام است و به رابطه قدرت و مغز اشاره دارد و به تضاد بدن‌هاي قوي با مغزهاي گنجشكي. پيام‌هاي خردمندانه تأثير‌ات عميقي بر جاي مي‌‌گذارند و در خدمت خيرخواهي قرار مي‌‌گيرند. در آمريكا اگرچه كاراكترهايي چون اسپايدرمن هم حضور دارند، اما توپ اژدها و پوكه‌مون‌ها هم دارند راهشان را در بازار آمريكا باز مي‌‌كنند.

نكته مهم ديگر در اين زمينه، تقليد متن‌نويسان و طراحان آمريكايي از شيوه‌هاي ژاپني توليد كارتون است. گلد ديگر (حفاران طلا) و مدرسه نينجا نمونه‌هاي تقليد آمريكا از مانگاهاي ژاپن به شمار مي‌‌آيند.

اما در فرانسه اين مشكل چندان جدي نيست و حوزه كمدي مثل حوزه سينما در فرانسه تحت حمايت قرار دارد. خلاقيت در بازار فرانسه به دليل سخت‌گيري‌هايي كه عليه واردات فرهنگي اعمال مي‌‌شود، از حاشيه امن‌تري برخوردار است و به همين خاطر، بازار فرانسه از اوايل هزاره جديد دچار شكوفايي شده است.

رييس اتحاديه ABCD كه اتحاديه روزنامه‌نگاران و منتقدان است مي‌‌‌گويد سال گذشته در فرانسه 1292 آلبوم كمدي جديد منتشر شده است و اين در حالي است كه در شكوفايي اواسط دهه 1980 اين رقم بين 600 تا 700 آلبوم بود.

در واقع بايد گفت محصولات كمدي فرانسوي براي فروش در بازارهاي داخلي فرانسه با مشكل مواجه نيستند و طبق آمارهاي مرتبط با تجارت كتاب در فرانسه، كتاب سي‌ويكم استريكس توانسته است 2‌/‌‌2 ميليون نسخه بفروشد و جالب اين‌جا‌ست كه آمارهاي مانگاها به دليل سهم اندكي كه در بازار فرانسه دارند محاسبه نمي‌‌شوند.

اما از ديگر سو، طراحان آلماني روياي فروش‌هاي ژاپني را دارند و به هر حال بازار تصاوير در آلمان، بازار ديگري است و 95 درصد كتاب‌هاي كارتون در آلمان وارداتي هستند.
پوكه‌مون‌
پوكه‌مون يك شخصيت كارتوني است كه دل بچه‌ها را در همه جاي جهان ربوده است. او كه ابتدا براي گيم طراحي شد، يك پسر 4 ساله است كه قدرت‌ خارق‌العاده‌اي دارد.
خالقان اين شخصيت يك استراتژي‌ تهاجمي را براي بازاريابي برگزيدند و آن را در سينما و تلويزيون و به‌صورت پويانمايي هم ارايه دارند. كتا‌ب‌هاي نقاشي و كارت‌هاي پوكه‌مون هم در بازار به چشم مي‌‌خورد.

ديجي‌مون‌
ديجي‌مون يك هيولاي كوچك ديجيتال است. هيولاهاي بزرگ‌تر و كوچك‌تر از او هم ردپاي او را تعقيب مي‌‌كنند. ديجي‌مون‌ها دو نوع هستند: ديجي‌مون‌هاي خوب و ديجي‌مون‌هاي بد. اكثر آن‌ها مي‌‌توانند به مراحل بالاتري از تكنولوژي ديجيتال برسند.
هدف آن‌ها نجات دنياي ديجيتال از دست قدرت‌هاي شرور است.


پرنسس مانگاها
روميكو تاكاهاشي اهل ژاپن، موفق‌ترين زن در عرصه طراحي مانگاهاست. او كه اكنون 45 سال دارد از همان دوران مدرسه به تزيين مانگاها علاقه داشت و مي‌‌خواست در همين عرصه به يك هنرمند تبديل شود.
او كه طي بيست سال گذشته به طراحي مانگاها اشتغال داشته و ميليون‌ها تن را در سراسر جهان به مانگاها علاقه‌مند ساخته است، در كارش از چاشني اسطوره‌هاي چيني و ژاپني استفاده مي‌‌كند و به موضوعات روابط انساني و محيط‌هاي اسرار‌آميز مي‌‌پردازد.
روميكو تاكاهاشي كه در ميان طرفدارانش به پرنسس مانگاها شهرت دارد، در طراحي خود از ريتمي نرم و ساده برخوردار است. كاراكترهايي كه او خلق مي‌‌كند ممكن است عجيب و غريب باشند اما از اعتبار ويژه‌اي برخوردارند. كشمكش‌هاي موجود در داستان‌هاي او برخاسته از حسادت، غرور و سوء‌تفاهم است و با اين حال خواننده آثار او به ندرت در اين آثار با يك دشمن كاملاً واقعي مواجه مي‌‌شود.

پدر مانگاها
در زماني كه دانلد داك در آمريكا جزو كارهاي موفق بود اولين مانگا در ژاپن ظاهر شد كه طراح آن اوسامو تزوكا بود. او يك دانشجوي پزشكي بود و ساخته‌اش را به نام كيمبا، شير سفيد مي‌‌شناسيم. نام اين مانگا در زبان ژاپني <ثين تاكريما> بود.
كيمبا توانست در گام اول 400 هزار نسخه فروش داشته باشد. تزوكا پس از آن‌كه تحصيلات پزشكي‌اش را به پايان برد، وقت خود را به‌طور دايم به خلق مانگاها اختصاص داد و اين كار منجر به خلق چند كاراكتر ديگر به نام‌هاي شواليه‌اي با روبان و پسر ستاره شد. او از آغاز دهه 1960 به پويانمايي رو آورد و تا هنگام مرگ يعني تا سال 1989 توانست 150 هزار صفحه كارتون توليد كند و پويانمايي‌هايش هم خوراك 60 شب سرگرمي پياپي را فراهم ساخت. او به پدر مانگا در ژاپن شهرت دارد و سالني هم به نام او در شهر تاكارازوكا ساخته شده است.